Διάσπαρτα κρυμμένα στην αγκαλιά της Πίνδου 46 χωριά υπόσχονται στους επισκέπτες τους δυνατές συγκινήσεις. Όλα μαζί τα Ζαγοροχώρια αποτελούν το Ζαγόρι, την ευλογημένη από τον Θεό περιοχή της Ηπείρου, τοποθετημένη προσεκτικά, νότια κοντά στα Ιωάννινα,  νοτιοδυτικά στο όρος Μιτσικέλι, βόρεια στους ποταμούς Αώο και στο όρος Τύμφη και νοτιοανατολικά στον ποταμό Βάρδα, στο Μαυροβούνι, κοντά στο Μέτσοβο.

Η λέξη Ζαγόρι προέρχεται από την Σλαβική πρόθεση Za που σημαίνει «πίσω» και το ουσιαστικό gora που σημαίνει «βουνό» το οποίο, με τη σειρά του είναι παραφθορά του ελληνικού «όρος». Στην αρχαιότητα η περιοχή ονομάζονταν «Παροραία» και οι κάτοικοι της περιοχής «Παροραίοι», δηλαδή αυτοί που ζουν πίσω από τα όρη.

Το Ζαγόρι είναι περιοχή μεγάλης φυσικής ομορφιάς, με εντυπωσιακή γεωλογία και δύο εθνικούς δρυμούς, που ο ένας περιλαμβάνει τον ποταμό Αώο και το Φαράγγι του Βίκου και ο άλλος την περιοχή γύρω από τη Βάλια Κάλντα, ανατολικά της επιβλητικής χιονοσκέπαστης Τύμφης.

Τα 46 χωριά του Ζαγορίου διασυνδέονταν με ορεινούς δρόμους και παραδοσιακά τοξωτά πέτρινα γεφύρια, μέχρι τη διάνοιξη σύγχρονων δρόμων τη δεκαετία του 1950. Τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια χτίστηκαν από δωρεές εκπατρισμένων εμπόρων το 18ο αιώνα και αντικατέστησαν παλαιότερα ξύλινα.

Τα Ζαγοροχώρια αποτελούν έναν από τους πιο αγαπημένους ορεινούς προορισμούς της Ελλάδας και με τη γοητεία τους καθηλώνουν τους λάτρεις της φύσης και της παράδοσης. Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική τους, τα μοναδικά τοπία, οι άνθρωποι με την πηγαία φιλοξενία και οι αυθεντικές γεύσεις του τόπου τους, απλά σε κάνουν να αγαπήσεις τα Ζαγοροχώρια.

Όταν μιλάμε για Ζαγοροχώρια, τα πρώτα που σκεφτόμαστε είναι το Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο, όχι γιατί τα άλλα υπολείπονται ομορφιάς, αλλά γιατί αυτά τα δύο είναι τα πιο γνωστά. Μεταξύ τους απέχουν περίπου τρία χιλιόμετρα και ο επισκέπτης που θα πάει στο πρώτο, δεν γίνεται να μην γνωρίσει και το δεύτερο.

Τα πλακόστρωτα καλντερίμια τους, τα καλοδιατηρημένα σπίτια με την παραδοσιακή ζαγορίσια αρχιτεκτονική, οι εκκλησιές, οι πέτρινες κρίνες, οι επιβλητικοί «πύργοι» της Αστράκας, που υψώνονται πάνω από τους οικισμούς, δημιουργούν μια καθηλωτική εικόνα από την οποία δεν μπορείς να πάρεις το βλέμμα.

Εδώ ο επισκέπτης θα βρει την περιπέτεια στη φύση να βρίσκεται «αγκαλιά» με την απόλυτη χαλάρωση και θα απολαύσει κάθε πεζοπορική διαδρομή.

Ιδιαίτερα αγαπημένο για τους ορειβάτες είναι το Μικρό Πάπιγκο, καθώς η διαδρομή αρχίζει από το χωριό μέχρι την περίφημη Δρακόλιμνη της Τύμφης, μια από τις γνωστότερες αλπικές λίμνες της Ελλάδας.

Ελάτη

Η Ελάτη, είναι το μικρό χωριό από τα πιο κοντινά στα Ιωάννινα και έχει χαρακτηριστεί  «παραδοσιακός οικισµός».  Αµφιθεατρικά χτισµένο, σε υψόµετρο 960 µ. έχει ως ατού τη θέα στα βουνά και τα δάση της Τύµφης. Ένα κεντρικό λιθόστρωτο καλντερίµι οδηγεί στη µικροσκοπική πλατεία του.

Μονοδένδρι

Το Μονοδένδρι είναι από τα πλέον δηµοφιλή και, όπως λέγεται, το πρώτο χωριό που άνοιξε τις «κάνουλες» της τουριστικής ανάπτυξης στα Ζαγοροχώρια, σε υψόµετρο 1.060 µ. Από τα αξιοθέατα ξεχωρίζει το κτήριο της Ριζαρείου Σχολής και η πασίγνωστη µονή της Αγίας Παρασκευής, «γαντζωµένη» στο χείλος του γκρεµού µε θέα στο Φαράγγι του Βίκου.

Δίλοφο

Για πολλούς το Δίλοφο θεωρείται το ομορφότερο και πιο καλοδιατηρημένο χωριό του Ζαγορίου. Ο οικισμός έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός και αποτελεί εξαιρετικό δείγμα ζαγορίτικης αρχιτεκτονικής. Το εσωτερικό του είναι ατμοσφαιρικό, με στενά πλακόστρωτα καλντερίμια, υπέροχα αρχοντικά (όπως το ύψους 13,5 μέτρων αρχοντικό Μακρόπουλου – το ψηλότερο σπίτι στο Ζαγόρι), πέτρινες βρύσες και μια όμορφη κεντρική πλατεία.

Ασπράγγελοι

Βρίσκεται στην καρδιά του Ζαγορίου, στις πλαγιές του όρους Μιτσικέλι . Το χωριό, που μέχρι το 1927 ονοµαζόταν Δοβρά ή Ντοβρά, µαρτύρησε από τους Γερµανούς που το πυρπόλησαν ως αντίποινα για τον αντιναζιστικό αγώνα του. Στην υπέροχη πλατεία του δεσπόζει η εκκλησία της Παναγίας, o ναός του Αγ. Νικολάου και το µοναστήρι της Δοβράς.

Τσεπέλοβο

Χτισμένο σε υψόμετρο που ξεπερνά τα χίλια µέτρα, είναι το µεγαλύτερο σε πληθυσµό από τα Ζαγοροχώρια, αλλά και το πιο αποµακρυσµένο. Φηµίζεται για το τριήµερο πανηγύρι του, τον Αύγουστο. Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου.

Αρίστη

Ένα από τα µεγαλύτερα Ζαγοροχώρια χτισµένο σε µια καταπράσινη πλαγιά µε θέα την Αστράκα, σε υψόµετρο 650 µ., συνιστά πολύ δυνατό ορµητήριο για να εξερευνήσετε την ευρύτερη περιοχή. Η Αρίστη βρίσκεται στα όρια του Εθνικού Δρυµού Βίκου-Αώου και αποτελεί ουσιαστικά την είσοδο στον πυρήνα του Δρυµού. Η ζωή συγκεντρώνεται γύρω από την κεντρική πλατεία µε τον πλάτανο, ενώ στις γραφικές  γειτονιές του.

 Βίτσα

Είναι χτισµένη αµφιθεατρικά και χωρισµένη σε δύο γειτονιές, στην Άνω και Κάτω Βίτσα. Ξεχωρίζουν η µεγάλη κεντρική πλατεία  µε τον 600 ετών πλάτανο και, αρχιτεκτονικά, οι ναοί του Αγίου Νικολάου, της Κοιµήσεως της Θεοτόκου και των Ταξιαρχών. Από τα τελευταία σπίτια της Βίτσας αρχίζει η περίφηµη Χαράδρα του Βίκου, µία από τις πιο δηµοφιλείς διαδροµές των περιηγητών. Στα µέσα του φθινοπώρου, διοργανώνεται η ετήσια «γιορτή τσίπουρου», µε παραδοσιακή µουσική και άφθονο τσίπουρο.

Κήποι

Δεσπόζει κεντρικά του Ζαγορίου σε ύψος 750 µ. Όπως προϊδεάζει και η ονοµασία του, «πρωταγωνιστές» είναι οι κήποι του που µαζί µε τα πανέµορφα γεφύρια, ειδικά αυτό του Κόκκορη, τα λιθόστρωτα καλντερίµια και το ψηλό καµπαναριό µε το ρολόι και την εκκλησία του Αγίου Νικολάου δηµιουργούν ένα καρτ ποσταλικό σκηνικό. Είδη από την καθημερινή ζωή των κατοίκων του Ζαγορίου μπορεί τε να δείτε στο Λαογραφικό Μουσείο του Αγάπιου Τόλη, όπου η είσοδος είναι ελεύθερη.

Άνω Πεδινά

Παραδοσιακός οικισµός, χτισµένος πανοραµικά, με εύκολη πρόσβαση. Επισκεφθείτε τη µονή της Ευαγγελίστριας και τον ναό του Αγίου Δηµητρίου.

Κάτω Πεδινά

Γραφικός οικισμός με ήπια ανάπτυξη. Η µακραίωνη ιστορία του έχει αφήσει το αποτύπωµά της και στις εκκλησίες, όπως τον ναό των Ταξιαρχών (χρονολογηµένος το 1611) και του Αγίου Νικολάου.

Δίκορφο

Οφείλει το όνοµά του στην τοποθεσία του ανάµεσα σε δύο λόφους µέσα στο πυκνό δάσος από οξιές, έλατα και βελανιδιές του βουνού Μιτσικέλι. Στην κεντρική πλατεία θα δείτε το παλιό αρρεναγωγείο, την εκκλησία του Αγίου Μηνά και τον τεράστιο πλάτανο µε την πέτρινη βρύση. Σε ένα λόφο (2,5 χλμ. από το Δίκορφο) δεσπόζει το ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη που προσφέρει πανοραμική θέα.

Δρακόλιμνη  

Σε ένα από τα οροπέδια της Τύμφης, σε υψόμετρο 2050 μ. βρίσκεται η Δρακόλιμνη, μια αλπική λίμνη που οφείλει την ύπαρξή της στους παγετώνες που υπήρχαν στην περιοχή πριν από χιλιάδες χρόνια και συνεχίζει να «τροφοδοτείται» από τα χιόνια που πέφτουν στην περιοχή. Λέγεται και Δρακόλιμνη της Γκαμήλας και πήρε το όνομά της από τους Τρίτωνες, ένα σπάνιο είδος αμφίβιας σαύρας, που ζουν στα νερά της και μοιάζουν με μικρά δρακάκια.  Υπάρχουν πολλά μονοπάτια που οδηγούν, όχι μόνο στη Δρακόλιμνη αλλά και στις κορυφές της Τύμφης, μόνο με τα πόδια, από το Μικρό Πάπιγκο.

Η διαδρομή δεν είναι εύκολη, καθώς ο περιπατητής θα χρειαστεί μέχρι και 3 ώρες μέχρι το καταφύγιο της Αστράκας (1950 μ.) και από εκεί άλλη 1,5 ώρα για τη μυθική δρακόλιμνη. Όμως, η διαδρομή και τελικά η θέα στις γύρω βουνοκορφές και τα  κρυστάλλινα νερά της λίμνης σε βάθος 5 μέτρων, πραγματικά σε αποζημιώνουν.

Η Σκάλα του Βραδέτου

Τεχνικό ή καλλιτεχνικό έργο; Η περίφημη Σκάλα του Βραδέτου είναι από τις πλέον εντυπωσιακές και την επισκέπτονται όσοι βρεθούν στα Ζαχοροχώρια, Έλληνες και ξένοι.

Μέχρι το 1973 ένωνε το χωριό Βραδέτο με το Καπέσοβο και η σχεδόν μίας ώρας διαδρομή μέχρι τα δύο γεφυράκια, το Πέρα και το Δώθε, που ενώνουν την κοίτη της χαράδρας της Μεζαριάς είναι μαγευτική, με τη θέα στη γύρω περιοχή να εντυπωσιάζει. Το εντυπωσιακό και καλά μελετημένο αυτό έργο λέγεται ότι χρειάστηκε 20 χρόνια για να κτιστεί και χρονολογείται, με επιφύλαξη, στις αρχές του 18ου αι. Σήμερα, η πεζοδρομική διαρομή της Σκάλας του Βραδέτου αποτελεί ένα προσκύνημα στην τοπική αρχιτεκτονική.

To φαράγγι του Βίκου

To φαράγγι του Βίκου είναι ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της ευρύτερης περιοχής του Ζαγορίου. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα και εντυπωσιακότερα φαράγγια παγκοσμίως, μίας και είναι το βαθύτερο σε αναλογία με το πλάτος του. Αυτό το χαρακτηριστικό του χάρισε και μία ιδιαίτερη πρωτιά στο βιβλίο των ρεκόρ Guinness, όπου σύμφωνα με την έκδοση του 2005, η χαράδρα του Βίκου είναι η βαθύτερη του κόσμου, καθώς σε ένα της σημείο έχει βάθος 900 και πλάτος 1100 μέτρων.

Αυτό σημαίνει πως το βάθος της έχει το εντυπωσιακό 82% του πλάτους, με αναλογία 0,82 βάθος/πλάτος, που αν και δεν είναι η μεγαλύτερη, της χαρίζει την πρώτη θέση εξαιτίας του μεγάλου βάθους της. Βέβαια, αυτό που εντυπωσιάζει τον επισκέπτη δεν είναι το ρεκόρ, αλλά η φυσική ομορφιά και η επιβλητική από άκρη σε άκρη μορφή του φαραγγιού.

Ο καλύτερος τρόπος για να το γνωρίσει κάποιος είναι να το διασχίσει (πάντα με κάποια έμπειρη καθοδήγηση) μέσα από τα σηματοδοτημένα μονοπάτια της περιοχής. Ο κόπος είναι μεγάλος και η διάρκεια της διαδρομής τουλάχιστον πέντε ώρες, όμως οι περιπατητές θα ανταμειφθούν από τις εικόνες απίστευτης ομορφιάς. Εναλλακτικά, μπορεί κάποιος να αγναντέψει τη χαράδρα από ψηλά. Τα καλύτερα σημεία για να το κάνει βρίσκονται στο Μονοδένδρι, στην τοποθεσία Οξιά, στο μοναστήρι τις Αγίας Παρασκευής και στη θέση Μπελόη κοντά στο χωριό Βραδέτο.

Ο Βοΐδομάτης

Ο Βοϊδομάτης είναι ένας μικρός παραπόταμος του Αώου με μήκος περίπου 15 χιλιομέτρων. Θεωρείται ένα από τα καθαρότερα ποτάμια της Ελλάδας και ολόκληρης της Ευρώπης, κάτι μπορεί να δει και να εντυπωσιαστεί όποιος σταθεί στις όχθες του.

Η καθαρότητα του οφείλεται, σε μεγάλο σημείο, στο γεγονός ότι το ποτάμι βρίσκεται εξ’ ολοκλήρου μέσα στον εθνικό δρυμό Βίκου – Αώου. Ο δρυμός ανακηρύχθηκε το 1973 με αποτέλεσμα να έχει γίνει ένα σημαντικό βήμα για την προστασία της ευαίσθητης χλωρίδας και πανίδας της περιοχής, κάτι που διατήρησε και την καθαρότητα των νερών του ποταμού που είναι κρυστάλλινα και παγωμένα όλες τις εποχές του χρόνου.

Ο Βοΐδομάτης είναι ιδανικός για αρχάριους που θέλουν να γνωρίσουν τη δραστηριότητα του rafting. Η διαδρομή από τη γέφυρα της Αρίστης μέχρι το πέτρινο γεφύρι της Κλειδωνιάς είναι μαγευτική. Η κατάβαση γίνεται σε καταπράσινο περιβάλλον ανάμεσα από αιωνόβια πλατάνια και πέτρινα τοξωτά γεφύρια.

Τα τοξωτά γεφύρια

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες στο Ζαγόρι είναι χωρίς αμφιβολία τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια του. Χρονολογούνται από τον 18ο αιώνα και φτάνουν τα 60 σε αριθμό. Αξίζει σίγουρα να κάνεις μια στάση και να φωτογραφηθείς με φόντο αυτά τα μοναδικά αριστουργήματα. Σημείωσε τα πιο γνωστά: το Καλογερικό, του Κόκκορου ή Νούτσου και του Κοντοδήμου γύρω από το χωριό Κήποι, του Μίσσιου κοντά στη Βίτσα και του Καμπέρ Αγά κοντά στους Μηλιωτάδες.

Το γεφύρι Καλογερικό

Βρίσκεται λίγα μέτρα πριν από την είσοδο του χωριού Κήποι. Πρόκειται για ένα τρίτοξο πέτρινο γεφύρι, με μήκος περίπου 55 μέτρων και πλάτος καταστρώματος μεγαλύτερο των 3 μέτρων, ενώ στα πλάγια αντί για στηθαίο φέρει αραιές αρκάδες. Είναι ένα από τα γνωστότερα πέτρινα γεφύρια του Ζαγορίου, ένα θαυμάσιο δείγμα της υψηλής λαϊκής τεχνικής και αισθητικής της τότε εποχής. Κτίστηκε το 1814 και κόστισε 20.000 γρόσια τα οποία χορήγησε ο τότε Ηγούμενος της Μονής του Προφήτη Ηλία Βίτσας, Σεραφείμ.

Το μοναστήρι του Προφήτη Ηλία διατηρούσε στο σημείο αυτό υδρόμυλο μαζί με νεροτριβή και η κατασκευή του γεφυριού έγινε για να αντικαταστήσει το παλιότερο γεφύρι, ώστε να κάνει το πέρασμα πιο ασφαλές. Το παλιό γεφύρι ήταν ξύλινο και είχε κατασκευαστεί στα μέσα του 18ου αιώνα από τον Νεγαδιώτη Ζώτο Ρούσση, που δαπάνησε για τον σκοπό αυτό 8.000 γρόσια.

Οι «κολυμπήθρες»

Οι εντυπωσιακές Οβίρες Ρογκοβού ή αλλιώς Κολυμπήθρες βρίσκονται ανάμεσα στο Μικρό και Μεγάλο Πάπιγκο. Είναι οι μικρές φυσικές πισίνες, αυτό το εκπληκτικό φαινόμενο με τις λιμνούλες μέσα σε πέτρινους όγκους, στο σημείο που καταλήγει το ρέμα του Ρογκοβού.

Το ρέμα του Ρογκοβού πηγάζει από τη δυτικότερη κορυφή του όρους Τύμφη, τον Λάπατο (2.254μ.) και διασχίζει τους δύο οικισμούς του Πάπιγκου.

Σχηματίστηκαν με τα χρόνια λόγω της  διάβρωσης του εδάφους από το ρέμα Ρογκοβού. Ο Αλή Πασάς επελέγε τις Κολυμπήθρες για τα καλοκαιρινά του μπάνια, όπως μπορεί να κάνει κάθε επισκέπτης. Τον χειμώνα τα νερά παγώνουν στα περισσότερα σημεία και αποτελούν ένα απολαυστικό θέαμα.

Μοναδικά μοναστήρια

Από τα δεκάδες ιστορικά μοναστήρια του Ζαγορίου, η μονή της Αγίας Παρασκευής στο Μονοδένδρι είναι από τα αρχαιότερα μοναστήρια και ξεχωρίζει για την τοποθεσία της. Χτισμένη στο χείλος της χαράδρας του Βίκου, μοιάζει να κρέμεται στον αέρα. Η διαδρομή για τη Μονή είναι το σύντομο μονοπάτι από την κεντρική πλατεία στο Μονοδένδρι.

Μια επίσκεψη αξίζει και η Μονή Σπηλιώτισσας. Βρίσκεται στην Αρίστη και είναι χτισμένη πάνω σε βράχο, δίπλα στον Βοϊδομάτη ποταμό. Χρησίµευε ως καταφύγιο για τους κατοίκους όταν αυτοί κινδύνευαν από τους Τούρκους. Διαθέτει εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο τέμπλο και τοιχογραφίες του 17ου αιώνα.